mirakelen - geschiedenis regio Landen

Geschiedenis van de regio Landen
Heemkunde Pepijn@Landen

DEZE WEBSITE IS IN OPBOUW. GELIEVE BIJGEVOLG ENIG GEDULD UIT TE OEFENEN.

Geschiedenis van de Landense regio
Ga naar de inhoud
Middeleeuwen I

Naar hagiografische gewoonten worden, na de dood van de heilige, de wonderen en mirakelen opgetekend. De vroegste mirakelen toegeschreven aan Sint-Gertrudis worden vermeld in de eerste levensbeschrijvingen[1].
In de ‘Vita Prima’ worden drie mirakelen beschreven. Gedurende haar leven verscheen een vlammende bol boven haar hoofd, terwijl ze aan het bidden was voor het altaar van H. Xystus. De gezanten van de Nijvelse abdij werden op zee gered in een storm en uit de klauwen van een zeemonster[2]. De dag van Gertrudus’ dood (17 maart 659) vulde de sterfkamer zich met wonderzoete geuren.
In ‘De Virtutibus’ worden 10 mirakelen vermeld. Bij haar dood verscheen Gertrudis aan abdis Modesta in Trier om haar dood mede te delen. In 669 brak brand uit in het klooster van Nijvel. Gertrudis verscheen er op het dak en bluste de brand[3]. Tijdens het abbatiaat van de vierde abdis Dominica verscheen haar de patrones in een visioen en vroeg haar bed over te brengen naar de Sint-Pauluskerk van Nijvel (nu de collegiale kerk). Een blind meisje kreeg in een droom opdracht zich bij het bed van Gertrudis te begeven, waar ze genas. Wanneer de zusters ’s morgens in de kloosterkerk binnentraden waren alle lampen aan het branden. Een blinde vrouw werd bij haar graf geleid en genas door een druppel olie uit een lamp. Een jonge man viel in handen van rovers en werd door de patrones gered. Ook en misdadiger werd door Gertrudis uit de boeien bevrijd. In 689 bekwam het klooster van Sint-Begga in Andenne een gedeelte van Gertrudis’ bed. Hier gebeurden talrijke wonderen. De edelvrouw Adula verbleef met haar kindje in het klooster te Nijvel. Toen het kind in een waterput viel werd het gered[4].
In de ‘Continuatio’ gebeuren twee mirakelen die de genezing van een blind meisje inhouden. Er wordt ook een mirakel vermeld, waarbij zieken en blinden door olie, die uit het graf van Gertrudis vloeide, genezen werden. Het ‘Additamentum Nivialense’ (655-656) is een bijvoegsel aan de ‘Vita Fursei’[5]. De monnik Foillanus werd op 30 oktober vermoord in de bossen van Roeulx. Gertrudis zag in een visioen de moord en duidde de plaats aan waar het lichaam werd gevonden, waarna zij het naar Nijvel liet overbrengen.
De ‘Vita Tripartita’ (XIde eeuw) omvat de verhalen uit vermelde werken, aangevuld door twee nieuwe mirakelen. De edelman Odelardus was de vader van Sinte Berlindis van Meerbeke Ninove (+690). Hij werd melaats en werd verzorgd door zijn dochter Berlindi. Toen deze de beker waaruit haar vader dronk eerst grondig reinigde, alvorens er zelf uit te drinken, ontstak Odelardus in woede en liet zijn dochter onterven ten voordele van de abdij van Nijvel. Het proces gebeurde bij het graf van Gertrudis te Nijvel. Het graf ging open en Gertrudis’ arm kwam er uit om een symbolische gift te aanvaarden. Een ander mirakel vermeldt de redding van een Frankische ridder die zijn ziel aan de duivel Rapax verpandde. Op de fatale dag dronk hij ter ere van Sint-Gertrudis en werd gered.
In 1506 publiceerde de Nijvelse deken d’Ortho een mirakel. Filips de Schone, zijn echtgenote en hun biechtvader reisden per schip naar Spanje. Onderweg werden ze gered in een zware storm. De schatmeester van de Gertrudiskapel van Greifswald ging met het beeld van de patrones een wedloop aan met als inzet de kerkschatten. Hij werd gestraft en stierf op de molenwieken. In 1293 in de Slag van Woeringen dronk een ridder ter ere van Sint-Gertrudis en overwon. Zijn gezel, die met het drinken had gespot, kwam om in de slag.

Jan Van Boendaele (1285-1365) beschrijft in zijn werk ‘Brabantsche Yeesten’ een mirakel dat te Landen plaatsgreep in 642, bij de overbrenging van het lijk van Pepijn van Landen (580-640) naar Nijvel. De kaarsen die de lijkwagen sierden bleven branden ondanks de hevige stormwind.
"Ende was begraeven openbaer
te landen, in zijn hoofstat.
Die chronicken segghen ons dat
hi sint gehaelt was daer
ende te Nivelle ghevoert, voorwaer,
daer sijn dochter abdisse was.
Ende die keersen, dienen voer hem droech
dies menighen verwonderde ghenoech
behielden haer licht, sonder blusschen
hoe sere dat waide daer tusschen"
In een boekje, uitgegeven te Nijvel in 1868[6], staan 32 mirakelen opgeschreven, gebeurd tussen 1600 en 1629. In een dagbladartikel uit 1952 stonden vier mirakelen opgesomd (ca 1840) en opgetekend door kapelaan Simons[7]. P. Delameillieure spreekt van een wonderlijke genezing van een kindje te Landen in 1978[8].
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
[1] DELAMEILLIEURE P. (1987). Speciaal Gertrudisnummer p. 29-34. Ons Landens Erfdeel nr. 29 en DELAMEILLIEURE P. (1976). Landen viert Sont-Getrudis. Speciale uitgave Geschied- en Heemkundige Kring vzw. 62 pp.
[2] Dit mirakel staat ook afgebeeld op een kazuifel van de Gertrudiskerk
[3] Idem
[4] Dit verhaal staat afgebeeld boven het portaal van de Gertrudiskerk (zie hieronder)
[5] Furseus was de broer van Foillanus in Fosses
[6] La vie et les miracles de Sainte Gertrude (Nivelles, 1868)
[7] DELAMEILLIEURE P. (1987) p. 33. Dagbladartikel (1952) : Geschiedenis van een bedevaartsoord. Verering van de H. Gertrudis te Landen.
[8] Ibidem p. 34.

Gertrudis wekt een kindje terug tot leven na de verdrinkingsdood
Het timpaan (aan het westelijk portaal van de Gertrudiskerk te Landen), in geschilderd zandstenen halfverheven beeldhouwwerk, verwoordt enkele taferelen uit het leven van Sint-Gertrudis. Het werk is van de hand van de Sint-Truidense beeldhouwer Van den Berk.
In het midden van dit basreliëf staat Gertrudis als abdis met staf en boek. Rechts staan Pepijn en Itta. Links staat een waterput waarbij een knielende vrouw met kind op de arm. In de levensbeschrijvingen van Gertrudis vinden we één mirakel waarbij een kindje gered wordt van de verdrinkingsdood uit een waterput. Het mirakel staat beschreven in ‘De virtutibus quae facta sunt post discessum beatae Geretrudis abbatisse’ geschreven in het midden van de 8ste eeuw. De ‘virtutibus’ besluiten met een merkwaardig mirakel dat gebeurde op 17 maart 691. Een edelvrouwe, Adula, vertoefde op dat ogenblik met haar zoontje in de Nijvelse abdij. Hoewel daar het feest van Gertrudis met grote luister gevierd werd, weigerde Adula daarvoor haar vasten te onderbreken, daar ze niet geloofde in de wondermacht van de heilige. Haar zoontje viel dezelfde dag in de waterput van het kloosterpand en verdronk. Het kind werd daarop in de Sint-Pieterskerk bij het bed van Gertrudis gebracht en onder aanroeping van haar naam werd het weer levend. Door dit wonder overtuigd, bekeerde Adula zich van haar scepticisme. Ze liet ‘s anderendaags een dankmis opdragen, richtte een feestmaal in en liet het bed zelfs met goud en edelstenen versieren.
In de loop van 1986 werd het beeldhouwwerk in opdracht van de Kerkfabriek grondig gereinigd en wit geverfd.

Het mirakelspel van de ridder die zijn ziel aan de duivel verkocht en door Sint-Gertrudis werd gered
Ridder Riddart leefde in grote weelde, maar door zijn braspartijen verloor hij zijn geld en zijn vrienden. Op zekere dag, toen hij alleen door zijn landerijen dwaalde, deed hij luidop beroep op Belzebub, de duivel en beloofde hem zijn ziel als hij maar weer rijk werd. Bij het afdalen in de vallei wachtte een duister heerschap hem op in de persoon van de duivel. Deze vroeg hem de Drievuldigheid af te zweren, Onze Lieve Vrouw, alle heiligen, en hem op zijn knieën te aanbidden, wat hij ook deed. Hij moest ter plaatse een document ondertekenen met zijn eigen bloed, waardoor hij zijn ziel afstond en er zich verplichtte binnen 7 jaar, dag op dag, op dezelfde plaats onder de galg te komen voor hernieuwing van zijn eed.
Hierop trok Riddart terug naar zijn kasteel waar hij al zijn geld en vrienden terugvond en 7 jaar lang in weelde leefde. Eén dag voor de fatale datum gaf hij een groot feestmaal, bij wijze van afscheid van de wereld. Door schrik bevangen vertelde hij zijn avontuur dat hij al die jaren angstvallig had verzwegen. Maar ook het hele gezelschap werd door grote vrees bevangen en niemand wist raad. Eén zijner knechten gaf hem toen de raad beroep te doen op ‘Sinte Geertrui’ en de Geertenminne te drinken. Vol inkeer en vertrouwen dronk hij ter ere van de heilige en vertrok naar de galgenplaats.
Zonder dat hij het zag had Sint-Gertrudis echter plaats genomen achter op zijn paard. Op de plaats aangekomen wachtte daar al het duistere heerschap. Doch Sint-Gertrudis nam hem het geschreven contract af en knoopte eigenhandig Belzebub op aan de galg. Uit boete schonk ridder Riddart al zijn bezittingen aan een klooster en trad er binnen als monnik.
Deze mooie legende werd in de 17de eeuw overgeschreven door de Kruisheer Jan Halbach van Maaseik, die van 1624 tot 1634 pastoor was te Heppeneert. Hij maakte er het verhaal van de 'Kaartridder van Heppeneert'. Riddart woonde te Heppeneert en verloor zijn fortuin met het kaartspel, verkocht zijn ziel aan de duivel.... Tegen de gevel van de St.-Gertrudiskerk van Heppeneert ligt nu nog de grafsteen van de geheimzinnige ridder, zijn wapenschild draagt vier kaarten... Later werd het mirakelspel herwerkt. Op 5 december 1976 werd het mirakelspel voor het eerst terug opgevoerd in de Landense stadshal, ter afsluiting van een welgeslaagd Gertrudisjaar. Een volledige herwerking, betiteld als 'Mysteriespel', werd in de Gertrudiskerk opgevoerd in maart 1986, met als belofte een tweejaarlijkse opvoering in de pare jaren. Het bleef een ijdele hoop...

Bron: Ons Landens Erfdeel (1987) nr. 29.
Terug naar de inhoud